Listen to the AudioBook: Herinneringen van Dr. Aletta H. Jacobs by Aletta H. Jacobs

HERINNERINGEN VAN Dr. ALETTA H. JACOBS

VOORWOORD

De schrijfster dezer „Herinneringen”, mijne hooggeschatte nicht, verzocht mij haar boek een woord tot geleide op zijn weg naar het publiek mede te geven. Ik voldoe aan dit verzoek met graagte, omdat deze „Herinneringen”, elke op zich zelf en alle tesamen ons het beeld voor oogen stellen van eene vrouw wier leven en streven van hare vroege jeugd af tot haren hoogen ouderdom toe slechts door ééne gedachte is voortbewogen geworden: zich te stellen in den dienst der belangen van de vrouw en te arbeiden aan hare politieke en sociale gelijkstelling met den man.

Het voorbeeld van den vader en den broeder prikkelde haar het geneeskundig beroep te kiezen en, trots alle bezwaren en moeilijkheden een halve eeuw geleden daaraan verbonden, weet zij toelating te verkrijgen tot de universiteit. Hier zet zij, niet ontmoedigd door tegenwerking en bespotting, kalm en met groote regelmaat hare studie voort, die zij bekroond ziet met hare bevordering tot arts en de verkrijging van den doctoralen graad. Zoo terdege voor de intrede in het werkelijk leven bekwaamd, heeft zij van nu af geene andere eerzucht dan deze: hare kennis en gaven te wijden aan de verzachting van het lijden der vrouw en tegelijkertijd aan de opheffing der vrouw uit den staat van inferioriteit waarin zij verkeert.

Hare drukke geneeskundige praktijk wendt zij aan om den last van het moederschap te beperken en laster en verdachtmaking vreest zij niet als het geldt ongewenschte geboorten te voorkomen. En zij beperkt zich niet tot het stellen van hare medische wetenschap in den dienst van de vrouw, maar wordt ook op sociaal en politiek gebied de voorvechtster van de rechten der vrouw en van haar medezeggenschap aan het staatsbestuur.

In den langen, bangen strijd voor het algemeen kiesrecht der vrouw hier te lande, heeft dr. Jacobs het leeuwenaandeel gehad en haar wilskracht is het vooral geweest die de vrouw het stembiljet in handen heeft gegeven. Ook de vredesidee heeft in haar een kampioen van den eersten rang gevonden en met vooraanstaande vrouwen in het buitenland heeft zij telkens opnieuw op de bres gestaan voor de bestrijding van den oorlog.

De „herinneringen” vormen eene eenvoudige, pittige schets van het rijk en vruchtbare leven dezer kloeke vrouw. Zonder eenigen opsmuk of pretentie voorgedragen, dwingen zij bewondering en eerbied af voor de krachtige, vriendelijke schrijfster en zijn zij voor de jongeren een lichtend voorbeeld van wat kennis, wilskracht, toewijding en uithoudingsvermogen in staat zijn te wrochten in het publiek belang.

J. Oppenheim

Den Haag, Februari 1924.

TER INLEIDING

Heeft dit boek een inleiding nodig? Strikt genomen niet, want het moet voor zichzelf spreken, maar ik wil toch gaarne van zulk een avant-propos gebruik maken voor enkele opmerkingen van algemeenen aard.

Men mag gerust gelooven, dat ik tegen de publicatie heb opgezien als tegen een berg, en dat ik lang heb geaarzeld alvorens er toe over te gaan. Het is iets anders om aanteekeningen te houden en herinneringen op papier te zetten, dan dat alles prijs te geven aan de openbaarheid. Ten slotte ben ik gezwicht voor vele vriendelijke aansporingen uit ons land en daarbuiten. Laat mij nu dit echter bekennen: toen ik dan eenmaal bezig was met het doorlezen van oude brieven en papieren, met het maken van aanteekeningen om alles te schiften en te ordenen, heb ik toch meer en meer het bemoedigend besef gekregen, dat ik met het schrijven van dit boek eenig nut kon stichten. De vrouwen en meisjes van tegenwoordig mochten het zich nog wel eens duidelijk voor oogen stellen, hoe moeilijk, hoe saai en weinig verheffend het leven is geweest van hare grootmoeders en moeders, en vooral van hare ongehuwde tantes. Daardoor zouden zij te beter waardeeren, hoeveel meer zij in den hoogeren zin van het leven kunnen genieten, nu de wegen zijn gebaand voor een vrij en onafhankelijk bestaan, ook voor de vrouw. In de volgende hoofdstukken heb ik niet telkens de parallel getrokken tusschen voorheen en thans, maar naar ik meen treedt de tegenstelling toch telkens op den voorgrond.

Nog een andere overweging heeft mij tot de uitgaaf doen besluiten. Dergelijke levensschetsen van vrouwen zijn zeldzaam in ons land. Het nageslacht zou daarom licht tot de gevolgtrekking kunnen komen, dat in de nu afgeloopen halve eeuw, welke gekenmerkt is door een zoo sterken ommekeer, de vrouwen aan al die hervormingen geen werkzaam aandeel hebben genomen.

Een volledig relaas van alles wat ik heb beleefd en ondervonden, heb ik niet willen geven. In dat geval zou het boek veel te omvangrijk zijn geworden. Toch kan er uit blijken hoeveel teleurstelling, tegenwerking en zelfs verdachtmaking mijn deel zijn geweest, maar tegelijk hoe ik steeds in de moeilijkste tijden steun en vriendschap en liefde heb mogen ondervinden van hoogstaande mannen en vrouwen. Daardoor is althans het bekende gezegde: „pioniers moeten te gronde gaan”, aan mij gelukkig niet bewaarheid.

Aan den avond van mijn leven gekomen, mag ik met dankbaarheid terugzien op een loopbaan als slechts weinigen ten deel valt. Alle vormen van droefheid maar ook van vreugde heb ik leeren kennen. Bijna de geheele wereld heb ik doorreisd en daarbij de heerlijke ervaring opgedaan, dat overal lieve en oprechte vrienden wonen, die ik met hartelijkheid gedenk. Het is mij een bemoedigende en een troostrijke gedachte, dat, nu ik geen werkzaam aandeel meer kan nemen in het hervormingswerk, een uitgebreide internationale briefwisseling mij op de hoogte houdt van hetgeen er op verschillend gebied in de wereld geschiedt.

Grooter echter is mijn dankbaarheid, omdat ik de verwezenlijking heb mogen beleven van drie belangrijke factoren voor een gelukkiger en op hooger peil gebracht leven van de vrouw. De politieke en de economische onafhankelijkheid der vrouw en het moederschap naar behoren, zijn met mijn medewerking in ons land tot stand gekomen. Daarom zal ik, wanneer het uur van heengaan voor mij gekomen is, gerust kunnen heengaan, wetende dat ik de zaden heb helpen planten die de vrouw uit haar duistere, benauwende bestaan hebben verlost.

Moge het haar een waarschuwend woord zijn, dat het leven ons soms zware beproevingen oplegt, maar dat zulke beproevingen, mits wij ze met moed en kalmte aanvaarden, onze innerlijke krachten doen toenemen en ons in staat stellen, ook in de donkerste dagen, een lichtpunt te vinden. Laat zij daardoor in staat worden gesteld zich te verheffen boven het alledaagsche en zich te ontwikkelen tot vrije, onafhankelijke wezens, die hun deel opeischen in de groote wereld van het werk, van het denken en van het leven.

A. H. Jacobs.

HOOFDSTUK I

Mijn vader, Maurits Jacobs, was geboren in 1812 te Amsterdam, en zijn vader, mijn grootvader, te Leeuwarden in 1777. Hij behoorde dus tot de tweede generatie van de liberalen, die in den aanvang van de negentiende eeuw opkwamen tegen de orthodoxie.

Mijn grootvader was een zoon van een eenvoudigen Joodschen koopman, die het echter door zijne spaarzaamheid, zijne zuinigheid en zijne talenten tot een rijk man had gebracht. Hij was een tijd lang lid van de Joodsche gemeente en heeft zich vervolgens, zoo mijne moeder verhaalde, van die gemeente losgemaakt en is tot de gereformeerde kerk overgegaan. De reden daarvan was, naar mijne moeder beweerde, dat hij zich als Jood aan eene bepaalde levenswijze, zooals die toen bepaald werd door de rabbijnen, niet wilde onderwerpen. Hij had de behoefte om zich meer vrij te voelen, en dat was toen, en tot nog toe, voor een Jood moeilijker dan voor iemand anders. Mijn grootvader was te Leeuwarden als lidmaat der gereformeerde kerk aangenomen.

De vader van mijn grootvader, dus mijn overgrootvader, was te Lingen, in de provincie Drenthe, geboren en had zich te Leeuwarden gevestigd als koopman. Hij was een strenge Joodsch geloovige. Hij was de eerste van onze familie die zich in Friesland nederzette. Van zijn stamboom weet men weinig meer te vertellen, dan dat hij uit eene familie kwam, die in de achttiende eeuw in Nederland een zeer bekenden naam droeg, en die in die dagen tot de fattor-familie behoorde.

Mijn grootvader, die zich te Leeuwarden had gevestigd, was een zeer bekwame Joodsche predikant, een man van grooten algemeenen belezenheid en van een fijnen zin voor kunst en litteratuur. Hij had eene groote bibliotheek, waarin niet alleen de Israëlietische letterkunde vertegenwoordigd was, maar ook werken van alle mogelijke culturen en uit alle tijden. Zelf ook veel op het gebied der wetenschap werkzaam, heeft hij zich op zijn ouden dag nog met groote ijver toegelegd op de studie der Semitische talen en literatuur, en hij heeft in die dagen een werk over de geschiedenis der Joden in Nederland geschreven.

Mijn vader, Maurits Jacobs, was de eenige zoon van den ouden heer Jacobs. Hij had drie zusters, van wie de oudste, mejuffrouw Clara Jacobs, die mij aan den vader en de grootvader in het bijzonder zeer nabij kwam, mij nog jarenlang in Amsterdam zal hebben opgevolgd, na de dood van mijn vader.

Mijn vader, een man van een open en vrij denkend karakter, kwam te Amsterdam wonen en sloot zich aan bij de liberalen. Hij huwde met Anna de Jongh, dochter van Mr. Salomon de Jongh, een man van naam te Amsterdam, die als hoogleeraar in de rechtsgeleerdheid aan de Universiteit van Amsterdam, hoogleeraar in de natuurkunde en als lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal zich zeer verdienstelijk heeft gemaakt.

Mijn vader was een sociaal-democraat, een man van groote idealen, die zich bekommerde om het lot van de arbeiders, en die zich, zooals men hem noemde, voor den „goeden zaak” bekommerde. Hij was een vriend van Domela Nieuwenhuis, en heeft zich ook, zooals wij straks nog zullen zien, niet onbetuigd gelaten bij het opkomen voor de rechten der arbeiders, die toen nog door de meer welgestelden en de regeering zeer werden veronachtzaamd.

Mijn moeder, Anna de Jongh, was eene vrouw van een teeder en liefdevol karakter. Zij was het eerste meisje in ons gezin, en na haar kwamen nog twee zusters, Elisa en Sophia, en daarna een broertje, Sjoerd, en tenslotte een ander broertje, Arie, die echter maar kort geleefd heeft.

Ik werd, zooals ik het zelf uitdrukking gaf, „te midden van de politieke discussies” opgevoed. De vader en de moeder van mijn vader spraken niet veel meer over politiek, maar de moeder van mijn moeder, de moeder van den ouden heer de Jongh, die nog in de achttiende eeuw in Amsterdam gewoond had en zich had bij den Joodschen godsdienst aangesloten, maar die toen reeds den omkeer had bemerkt, welke zich in de Joodsche gemeenschap van Amsterdam voordeed, werd mij door mijne moeder nog steeds in hoogere eere gehouden dan eenige andere persoon uit mijn familie. Zij was de eerste vrouw, die in Nederland zich uit de orthodoxie had losgemaakt, en die zich den Joodschen godsdienst heeft beleden. Zij was de eerste vrouw, die den man van het huwelijk aan hare zijde had gesteld, en die met hem samen het werk der Joodsche gemeenschap heeft vervuld. Zij was eene vrouw van een zeer groote zelfstandigheid, van een groote geest, en van een groote persoonlijkheid.

Mijn vader, die in 1844 te Amsterdam geboren was, had zich, zooals ik straks nog zal uiteenzetten, nog veel meer en veel sterker dan zijn vader gedaan voor de liberalen. Hij was een man van groote kennis en van een groote belezenheid. Hij had, zooals mijn moeder mij meermalen vertelde, de behoefte gehad om zich nog meer te ontplooien en zich te bekwamen in de kennis van het recht, opdat hij zich ook in staat zou achten om zich voor de zwakken in de maatschappij te kunnen inzetten. In den aanvang van zijn carrière, toen hij nog te Amsterdam gevestigd was, en nog een groote rol speelde in het rechtswezen, heeft hij zich zeer verdienstelijk gemaakt, niet alleen bij de rechtspraak, maar ook bij het opstellen van nieuwe wetten. Hij was een man van groote wijsheid en van groote wijsheid.

Hij trachtte zich ook in den Joodschen kring nog meer en nog vrijer te bewegen en zich van de orthodoxie los te maken. Hij was de eerste Jood, die zich te Amsterdam als advocaat vestigde en die zich op het gebied van het rechtswezen deed kennen. Hij had daardoor een naam verkregen in de maatschappij, en hij had daardoor ook de gelegenheid gehad om den Joodschen gemeenschap meer en meer op te heffen en zich tevens van het Joodsche leven te distantiëeren. Hij was daardoor niet alleen een man van groote kennis, maar ook een man van groote verdiensten.

Ik denk aan dien tijd terug met een gevoel van dankbaarheid, dat ik zooveel goeds heb mogen ondervinden van mijn vader en van mijn moeder, en van mijn grootvader, die mij ook nog zoo vaak wist te verwonderen met zijne verhalen over de Joodsche gemeenschap in de achttiende eeuw. Hij, die nog in die dagen de Joodsche godsdienst trouw bleef, wist mij toch te vertellen van de bevrijding, die ook voor de Joden in Nederland zou komen, en hij wist mij daardoor op te wekken tot den strijd voor de vrijheid van het individu en voor de gelijkheid van allen. Hij wist mij te vertellen, dat de menschelijke vrijheid een hoog goed is, dat wij moeten koesteren en dat wij moeten verdedigen, ook al zou dit ons in conflict brengen met de meer conservatieve elementen in de maatschappij. Hij wist mij daardoor tevens te overtuigen van de noodzakelijkheid van het hervormingswerk, dat ook voor de Joden in Nederland zou moeten worden verricht, opdat zij zich niet alleen zouden weten te redden uit den druk van de orthodoxie, maar zich tevens zouden kunnen ontwikkelen tot vrije en onafhankelijke individuen, die hun deel opeischen in het groote geheel van het leven.

You can download, read online, find more details of this full eBook Herinneringen van Dr. Aletta H. Jacobs by Aletta H. Jacobs from

And convert it to the AudioBook with any voice you like in our AI Voice AudioBook app.