Luister naar het Audioboek: Woordenboek der Grieksche en Romeinsche oudheid door Johan George Schlimmer

Woordenboek der Grieksche en Romeinsche Oudheid

Voorbereiding voor de Eerste Druk

In de zomer van 1887 benaderde Uitgevers F. Bohn mij met het verzoek om een nieuw, klassiek woordenboek te bewerken. Dit boek zou kleiner en goedkoper zijn dan het bekende werk van Lübker en ook dan de Nederlandse vertaling ervan door wijlen Mr. J. D. van Hoëvell. Het was specifiek bedoeld voor studenten aan Nederlandse gymnasia. Echter, ik durfde deze taak niet alleen op me te nemen en vroeg mijn collega, Dr. Z. C. de Boer, om hulp. Hij stemde ermee in om de arbeid met mij te delen.

J. G. Schlimmer

Het ontstaan van dit woordenboek is reeds vermeld in de voorgaande regels. Wat de bewerking betreft, het boek was primair bedoeld voor gymnasia. De uitgevers wilden echter ook dat het geschikt zou zijn voor liefhebbers van klassieke literatuur en oude geschiedenis buiten het gymnasium. Met dit hoofddoel voor ogen, vermeden we lange monografieën en hielden we in gedachten wat een gymnasiast zou zoeken. Bijvoorbeeld, bij het opzoeken van een land, verwachtten we geen gedetailleerde geografische beschrijving, maar eerder de basisinformatie.

Nadat het plan van bewerking was vastgesteld, verdeelden we de taken. Ik nam het Romeinse gedeelte en de gehele geografie van de oude wereld voor mijn rekening, terwijl Dr. de Boer zich bezighield met het Griekse gedeelte, de mythologie en godenleer. De lijst met artikelen werd gezamenlijk opgesteld, waarbij we overwogen welke termen studenten waarschijnlijk zouden opzoeken. We besloten ons te beperken tot de oude geschiedenis en de middeleeuwen buiten beschouwing te laten.

Een ander belangrijk punt was de spelling van Griekse namen in Latijnse letters. Al snel bleek een dubbel systeem – apart voor Latijnse en Griekse woorden – onhoudbaar vanwege de alfabetische volgorde, die in beide talen verschilt. Dit zou alleen maar tot verwarring leiden. Daarom besloten we consequent de Latijnse spelling te volgen, inclusief de Latijnse alfabetische volgorde. Woorden die met Griekse letters zijn geschreven, staan dus op de plek waar ze volgens het Latijnse alfabet thuishoren. Zo staat Autonomia tussen Autonoë en Autonoüs, en Eukleia tussen Euïus en Eulaeus. Om verwarring te voorkomen, werd de 'y' gelijkgesteld aan 'u', met name in Griekse woorden die geen eigennamen zijn en in Griekse letters zijn gespeld. Symmoriai staat bijvoorbeeld na Summanus en niet na Symmachus. Woorden die beginnen met een geaspireerde klinker zijn te vinden onder 'H'. Een ander gevolg hiervan is dat we zoveel mogelijk Latijnse uitgangen hebben gekozen; men zoekt bijvoorbeeld niet naar Delos, maar naar Delus. Hoewel sommigen hier bezwaren tegen kunnen hebben, stond het gebruiksgemak voorop.

Nu nog enkele opmerkingen. Romeinse wetten, voor zover opgenomen, worden niet onder een algemeen artikel 'lex' vermeld, maar onder hun specifieke naam. Zo moet een lex Aemilia gezocht worden onder Aemilia (lex). Romeinse families, met name uit de republikeinse tijd, zijn zoveel mogelijk gerangschikt naar gentes. Dit was om begrijpelijke redenen niet vol te houden voor de keizertijd. Keizers zijn opgenomen onder de naam waaronder ze doorgaans in de geschiedenis voorkomen. Niet alle eigennamen die bij oude schrijvers voorkomen, zijn in dit woordenboek te vinden. Namen die slechts eenmaal voorkomen en waarvan niets vermeld kon worden behalve wat ter plekke gevonden werd, hebben we over het algemeen als onnodige ballast beschouwd, tenzij vermelding nodig leek om verwarring met anderen te voorkomen. Wat het geografische gedeelte betreft, hebben we ons beperkt tot wat noodzakelijk werd geacht. Wie bijvoorbeeld Sequana opzoekt, zal voldoende hebben aan de wetenschap dat dit de Seine is, en zal niet vragen waar deze ontspringt of welke rivieren zij opneemt. Als men vindt dat Abnoba mons het huidige Schwarzwald is, of dat Baetis de oude naam is van de Guadalquivir, zal dit voor de gebruiker van dit woordenboek voldoende zijn. Bij de stedennamen is ernaar gestreefd aanwijzingen te geven die het opzoeken op de kaart vergemakkelijken. Ook is rekening gehouden met wat op de gymnasia wel of niet gelezen wordt. Zo zal men ons moeten toestaan dat het verwaarlozen van Pausanias en Plinius weinig uitmaakt, daar men bij het lezen van dergelijke schrijvers vanzelf weet waar men zich in de wereld bevindt. Nu en dan is naast de oude ook de huidige naam vermeld, bijvoorbeeld wanneer deze laatste een algemeen bekende naam is of wanneer de naam van een volk voortleeft in die van de huidige bevolking.

U kunt dit volledige eBoek Woordenboek der Grieksche en Romeinsche oudheid door Johan George Schlimmer downloaden, online lezen, en meer details vinden op

En converteer het naar het Audioboek met elke stem die u wilt in onze AI Stem Audioboek app.