Listen to the AudioBook: Multatuli: Multatuli en Mr. J van Lennep; Multatuli en de Vrouwen by Lodewijk van Deyssel

Multatuli

I. Letterkundige beteekenis van Multatuli en zijn werk

Het woord "geniaal" meenen wij te mogen gebruiken in den zin van: intuïtief in kunst, wetenschap, wijsbegeerte en letterkunde, spontaan en helderziend in de hooge zaken van den geest. Geniaal is hij, die plotseling, zonder dat hij 't zelf eigenlijk goed weet, doet datgene, wat anderen slechts bereiken na lange jaren van oefening en voorbereiding, vooral indien hij 't dan zelfs nog beter doet dan die.

Hij, die tot het zoodanige het talent bezit, hij is een scherp ziener, een onvermoeibaar onderzoeker, niet ongelijk, dat zich bij het bestuderen van de aardbol niet zou behoeven te behelpen met de kaarten, die zijne voorgangers hebben gewrocht, maar met een krachtig scherp oog op den tast had de gebreken zijner voorgangers ontdekt, en in zijn reizen naar de verre streken eenmaal een wereld die hij nog alleen kon ontdekken, een wereld die hij op het spel had gezet ten einde van de groote kennis, zooals hij zich die zelf voorstelde op de plek van waaruit dit werk was gekomen.

Een menschelijkheid die zich openbaarde in elk zijn doen, in elke handeling, in elke zijner handelingen. Een onbevooroordeelde menschelijke schijn, die zich openbaarde in eenieder. Een mensch die reeds lang in zijn groote wereld met zijn groote werken aan zijn publiek zijn machtige kracht had getoond.

Dit alles wordt nu in het licht geplaatst door de nieuw verschenen uitgaaf van zijn Brieven. Een uitgaaf die ons ook nog in het volgende jaar zou kunnen verheugen met het verschijnen van nieuwe werken die aan Multatuli's leven meer licht zouden kunnen brengen, zonder dat ik daarbij nog behoef te noemen de onvermoeibare werkzaamheid van zijn toegewijde echtgenoote, die niet alleen met het verschijnen van dit werk onze bibliotheek heeft verrijkt, maar die ook nog, zooals wij hebben te zeggen, haar rustigen arbeid heeft te voltrekken.

Zoolang Multatuli's werken verschenen, waren zij de weergalooze uitingen van een krachtige en oorspronkelijke geest. Wij hebben de kracht van zijn woorden geprezen, de geestigheid van zijn vertellingen, het verhevene van zijn gedachten, de schoonheid van zijn stijl, de warmte van zijn menschelijkheid, wij hebben dit alles geprezen, en de eerlijke beoordeelaar vindt zulk een lof ook nu nog in de verzameling van zijn brieven.

Maar in dat oordeel had ons de twijfel geknakt, of de overtuiging dat het werk van den grooten dichter en prozaïst door den tijd toch nog niet op prijs zou worden gesteld. Wat zullen deze gedachten geworden zijn, nu de brieven van Multatuli verschenen zijn? Wat voor een verheffing van de zedelijke krachten van den mensch in het algemeen en van de letterkunde in het bijzonder zal het niet zijn, wanneer wij het geheele werk van Multatuli beschouwen! Dat een nieuwe waardering zal ontstaan, hebben wij een grond van opvatting.

Deze waardering zal zich niet alleen uitstrekken tot den dichter en den prozaïst, maar ook tot den mensch, die in zijn werk zich immer op zulk een wijze heeft weten te uiten, dat hij bij de meesten onzer niet alleen een verheffing van de gedachten, maar ook een krachtige opwekking van het gevoel heeft teweeggebracht.

De overtuiging dat hij het hart van den mensch op zulk een wijze had doorgrond, dat hij de ware menschelijke wezenstrekken had gekend, de hartstochten der menschen had doorgrond, de vreugde der menschen, het verdriet der menschen, de ziel van den mensch in zijn volle uiting had gekend. Dat hij daarom in elke van zijn werken zich zelf aan ons had gegeven, en ons dus slechts den schijn van een kunstenaar, die zijne eigene kunst en zich zelf had ten dienste gesteld.

Zoowel het werk als de persoon van Multatuli is ons nu, door het verschijnen van zijn Brieven, in zijn volle heerlijkheid getoond. Zijne werken worden nu als de zuiverste weergave van zijn persoon beschouwd, en de menschen van vandaag, en ook die van morgen, die dit werk zullen lezen, zullen van hun kant ook het genie van den schrijver, en dien ten gevolge het genie van den mensch, maar al te zeer gaan begrijpen.

Zulks was de overtuiging van den schrijver dezer regelen, dat juist in de Brieven de ware aard van den mensch kan worden gezien, daar de menschen in hun brieven hunne allerindividueelste gedachten en gevoelens aan den lezer laten zien. De Brieven van Multatuli, die ons nu in het licht zijn gesteld, bewijzen voor eens en altijd deze overtuiging.

De brieven zijn een der meest intieme uitingen van den mensch, en Multatuli, die zich ook in zijn literair werk zoo weinig genoodzaakt voelde om een masker te dragen, kon dus ook in zijn brieven geen ander mensch zijn dan hij was. En daarom is het een zegen voor de literatuur, dat deze brieven zijn verschenen. Want nu weten wij met een volkomen zekerheid, dat Multatuli nooit heeft gelogen, maar dat hij steeds zich zelf is geweest, zoowel in zijn schrijven als in zijn denken en in zijn doen.

You can download, read online, find more details of this full eBook Multatuli: Multatuli en Mr. J van Lennep; Multatuli en de Vrouwen by Lodewijk van Deyssel from

And convert it to the AudioBook with any voice you like in our AI Voice AudioBook app.